มรดกช่างเงินล้านนา

มรดกช่างเงินล้านนา
อุโบสถเงิน วัดศรีสุพรรณ สะท้อนความสัมพันธ์อันยาวนานระหว่างพระพุทธศาสนา ภูมิปัญญาช่างพื้นบ้าน และวิถีชีวิตของชุมชนวัวลายในจังหวัดเชียงใหม่ ณ สถานที่แห่งนี้ ศิลปะมิใช่เพียงความงดงาม หากแต่เป็นการแสดงออกถึงศรัทธาที่ถ่ายทอดผ่านภูมิปัญญาช่างล้านนาหลายชั่วอายุคน

ต้นกำเนิดช่างเงินวัวลาย

ประวัติช่างเงินวัวลายสืบย้อนไปถึงสมัย พระเจ้ากาวิละ (พ.ศ. 2342-2347) ผู้ฟื้นฟูเชียงใหม่หลังสิ้นอำนาจพม่า โดยอัญเชิญช่างเงินชาวไทใหญ่จากลุ่มน้ำสาละวินในพม่ามาตั้งถิ่นฐาน กลุ่มช่างเหล่านี้ตั้งรกรากทางใต้ของกำแพงเมืองและตั้งชื่อชุมชนว่า "วัวลาย" ตามถิ่นฐานเดิม บางหลักฐานสืบย้อนไปไกลถึงสมัยพญามังราย ผู้นำช่างทองและช่างเงินจากพม่า ลาว และจีนมายังเชียงใหม่ ในครึ่งแรกของศตวรรษที่ 20 เกือบทุกครัวเรือนในย่านนี้มีโรงงานผลิตเครื่องเงินเป็นของตนเอง

เทคนิคดั้งเดิม
การดุนและการสลัก — เทคนิคหลักของช่างวัวลาย การดุน (repoussé) คือการตอกลายจากด้านหลังของแผ่นโลหะ ส่วนการสลัก (chasing) คือการตกแต่งลายจากด้านหน้า ให้เกิดผิวสัมผัสสามมิติอันน่าทึ่ง

กระบวนการผลิต — เงินจะถูกหลอมในเบ้าหลอมที่วางบนเตาเผาเรียกว่า "เตาเผา" เติมดินประสิวและบอแรกซ์เพื่อให้เงินอ่อนและเรียบ เทลงแม่พิมพ์ดิน จากนั้นตีจากแผ่นกลมให้เป็นรูปทรงที่ต้องการ แล้วจึงดุนลวดลายด้วยมือ

ลวดลายเอกลักษณ์ — เครื่องเงินวัวลายโดดเด่นด้วยลายนูนที่เด่นขึ้นจากพื้นหลัง ลวดลายดั้งเดิมได้แก่ สิบสองราศี ดอกไม้พื้นเมือง และลาย "ก้นหอย" ซึ่งเป็นลายม้วนนูนลึกที่ปลายทั้งสองข้าง

ศาลาสิบหมู่ล้านนา
ใน พ.ศ. 2550 วัดเปิด ศาลาสิบหมู่ล้านนา เป็นศูนย์เรียนรู้สำหรับสามเณรและผู้สนใจทั่วไป เพื่อสืบสานศิลปะเครื่องเงินโบราณ สอนหัตถกรรมล้านนา 10 หมู่ เป็นสะพานเชื่อมระหว่างครูช่างรุ่นเก่ากับช่างรุ่นใหม่ งานเครื่องเงินของวัดศรีสุพรรณไม่สามารถแยกออกจากจุดประสงค์ทางจิตวิญญาณ ผลิตภัณฑ์ดั้งเดิมรวมถึงเครื่องสักการะ เช่น ขันเงิน (สลึง) พาน และเครื่องตกแต่งวัด การสร้างพระอุโบสถเงินเป็นการแสดงออกสูงสุดของการผสมผสานนี้ — อาคารศักดิ์สิทธิ์ทั้งหลังสร้างด้วยฝีมือช่างเดียวกับที่ใช้ทำเครื่องเงินชั้นดี งานดุนโลหะล้านนาสะท้อนอิทธิพลข้ามวัฒนธรรมจากล้านนา หลวงพระบางในลาว รัฐฉานในพม่า และสิบสองปันนาในจีน แม้จำนวนช่างฝีมือชั้นสูงจะลดลง แต่วัดยังร่วมมือกับกรมศิลปากรและสถาบันสิริกิติ์เพื่อรักษาศิลปะอันล้ำค่านี้ให้คงอยู่สืบไป